Vandaag de dag hebben we te maken met een hele succesvolle flexibele en toekomstgerichte sector ‘creatieve industrie’. Hierbinnen wordt onder andere wordt gewerkt aan nieuwe producten, marketingcampagnes, commerciële platforms en games. Daarmee wordt ingespeeld op sociale en maatschappelijke uitdagingen en nieuwe technologische ontwikkelingen. De gewenste uitkomst is vrijwel altijd commercieel, oplossingsgericht, effectief (vaak uitgedrukt in termen als ‘sociale’ innovatie, impact, waarde).

Critici wijzen echter al sinds de jaren zestig op een over-ontwikkeling van commerciële creatieve concepten en nieuwe modellen, die uiteindelijk met name overbodige consumptie, holle vernieuwingsretoriek, en sociale disbalans in de hand werkt. De huidige ‘critical’, ‘speculative’ en ‘social’ design, en ook meer politieke en sociale praktijken die daar een antwoord op vormen zijn vaak vrijblijvend en vrijwel alleen bekend bij een kleine ‘incrowd’.

Hieronder een overzicht van diverse actuele publicaties (boeken, blogs) om als creatieveling meer koppige praktijken te ontwikkelen die deze status quo proberen te doorbreken.

Robert Klanten e.a. (ed) – Art & Agenda (2011). Over diverse projecten op het grensvlak van kunt, activisme en politiek. Een sterk visueel overzichtsboek.
Finn Brunton en Helen Nissenbaum – Obfuscation, A User’s Guide for Privacy and Protest (2015). Over ontwijken, saboteren, in de war maken: voorbeelden en theorie over hoe je op een creatieve manier controle en bewaking kan tegengaan, door juist meer data te genereren.
Josh MacPhee en Alec Icky Dunn (ed) – Signal #1 t/m 6 (2011-2018). Een serie boekjes/tijdschriften over (grafisch) ontwerp in dienst van verzet en protest. Met veel voorbeelden van vroegere revolutionaire kunstenaars en vrijheidsstrijders.
Nato Thompson en Gregory Sholette (ed) – The Interventionists,
Users’ Manual for the Creative Disruption of Everyday Life (2004). Over politieke, provocatieve, onverwachte creatieve interventies als vorm van radicale sociale actie.
Sniggle.net, een online ‘encyclopedie’ met allerhande ‘Trolls, Hoaxes, Culture Jamming, Poetic Terrorism, Media Hacks, Frauds, Impostors, Spoofs, Counterfeits, Fakes, Pranks, Scams‘, met name focus op ‘culture jamming’.

we-make-money-not-art.com, een blog van Régine Debatty. Over kunstenaars, hackers, ontwerpers die technologie gebruiken als medium voor kritische discussie. Ook veel boekbesprekingen.
Andrew Boyd en Dave Oswald (ed) – Beautiful Trouble, A Toolbox for Revolution (2012). Over kunstenaar-activisten die proberen sociale bewegingen meer creatief en effectief te maken. Inclusief toolkit.
Claire Bishop – Artificial Hells, Participatory Art and the Politics of Spectatorship (2012). Over ‘participatory art’ wat een politieke kunststroming (of eigenlijk creatieve insteek) is waarbij het publiek mee doet en zodoende nieuwe sociale relaties worden gepromoot.
Betsy Greer – Craftivism: The Art of Craft and Activism (2014). Over projecten waar ‘craft’ en ‘activism’ samen komen: met name borduren, haken, en wat keramiek.
Nato Thompson – Seeing Power, Art and Activism in the 21st Century (2015). Over sociale, door de community gedragen alternatieve kunstuitingen, organisaties, activisme. Met veel sterke voorbeelden, een soort manifest.
Mary Flanagan – Critical Play, Radical Game Design (2009). Over subversieve en activistische spellen gemaakt voor politieke of sociale kritiek.
Catherine Flood en Gavin Grindon – Disobedient Objects (2014). Over hedendaagse objecten die worden gebruikt voor politieke acties en sociaal protest. Waaronder ook veel militante en activistische producten.
Josephine Bosma – Nettitudes: Let’s Talk Net Art (2011). Over ‘net art’, een bepaald type projecten in de marge van de hedendaagse internet cultuur. Veelal spelen deze projecten in op sociale issues van deze tijd.
Garnet Hertz – Critical Making (2012). Tien handgemaakte boekjes, ook volledig online te lezen. Vol met ‘hands-on’ projecten die gericht zijn op kritische reflectie op maatschappelijke en sociale thema’s. Met bijdragen van echt talloze makers, zowel theorie als allerlei voorbeeldprojecten.
Leah Lievrouw – Alternative and Activist New Media (2011). Over open source, alternatieve platforms, en culture jamming, maar ook andere type activistische media projecten.
Garnet Hertz – Disobedient Electronics: Protest (2016). Een online te lezen. Over industrieel ontwerpers, kunstenaars, hackers, makers die meer willen dan wat meer speculatief werk of leuke 3D prints: confrontatie, provocatie, protest. Veel DIY elektronica.
David J. Getsy (ed.) – Queer (2016). Over queer kunstenaars en eigenlijk allerlei activistische en disruptieve creatieve projecten vanuit een LGTBQIA perspectief.
Claudia Mesch – Art and Politics, A Small History of Art for Social Change Since 1945 (2012). Over politieke kunstprojecten veelal in publieke ruimte: voorbeelden vanuit post-kolonialisme, feminisme, the anti-oorlog beweging, milieubeweging, homo-rechten, anti-globalisatie.
Gregory Sholette – Dark Matter, Art and Politics in the Age of Enterprise Culture (2010). Over de zogenaamde ‘dark matter’ van de kunstwereld komt hierin aan bod: creatief werk dat subversief is en politiek probeert te interveniëren. Veelal anti-kapitalistisch georiënteerd.
http://neural.it/, een blog en tijdschrift over ‘kritische media cultuur’. Snijvlak van kritische kunst, electronica, muziek, installaties. Ook veel voorbeelden en boekbesprekingen.